Ulgi w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników

Na rolniku, który podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników ciąży obowiązek opłacania składek. Są one płatne kwartalnie, najpóźniej w ostatnim dniu pierwszego miesiąca kwartału. Jeżeli rolnik nie opłaci składki lub opłaci ją w niepełnym wymiarze, powstaje zaległość od której naliczane są odsetki za każdy dzień zwłoki. Dłużnik znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej może wystąpić z wnioskiem o: odroczenia terminu płatności składki, rozłożenia zaległości na raty lub zmniejszenia rat wcześniej udzielonych. Wniosek ten powinien być złożony przez zainteresowanego w najbliższym  oddziale regionalnym KRUS-u lub w placówce terenowej. Nie ma bowiem mechanizmów ustawowych, nakazujących automatycznie badanie sytuacji materialnej rolnika zalegającego z opłacaniem składek   i wydania decyzji np. odraczającej termin płatności. Oprócz tego uprawnienia płatnik składek może wnosić o umorzenie zaległości zarówno w całości, jak i w części. Decyzja o ewentualnym umorzeniu zaległości (podobnie jak decyzje o odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu zaległości na raty lub zmniejszeniu rat wcześniej udzielonych) należy do kompetencji Prezesa KRUS lub upoważnionego przez niego pracownika. Decyzje te, mające charakter uznaniowy  wydaje się w wyjątkowych przypadkach, a kwestia czy umorzenie  będzie dotyczyć całości czy części zadłużenia zależy m.in. od sytuacji materialnej rolnika   i możliwości spłaty zaległości. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że rozstrzygnięcie zależy od uznania właściwego organu, czyli stwierdzenia czy umorzenie zaległości jest uzasadnione ważnym interesem zainteresowanego. Prezes KRUS-u nie ma więc obowiązku wydania decyzji umarzającej, w przypadku powołania się we wniosku dłużnika na np. ciężką sytuacje rodzinną. Ocena, czy dana sytuacja zasługuje na miano wyjątkowej, a tym samym czy jest wystarczającą przesłanką do wydania decyzji umarzającej, należy wyłączenie do właściwego organu. Od decyzji umarzającej zaległość ustawodawca nie przewidział możliwości odwołania się do sądu.

Wyjątkiem od zasady, że decyzje umarzającą wydaje się tylko na wniosek zainteresowanego jest przepis art. 41a pkt. 2 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi o możliwości wydania decyzji umarzającej z urzędu w przypadku całkowitej nieściągalności zaległości. Ustawodawca w sposób enumeratywny wymienił  sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność składki, jest to m.in. śmierć dłużnika  i nie pozostawienie po sobie majątku, z którego można by dochodzić zaspokojenia oraz braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności.